به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «نخل و نور» به نقل از «عصرهامون»، در روزگاری که شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های نوین، مرزهای فرهنگی را کم‌رنگ کرده و سبک زندگی نسل نوجوان را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده‌اند، مناسبت‌هایی مانند هالوین با جلوه‌های رنگارنگ و تبلیغات گسترده، جای خود را در میان بخشی از جوانان و نوجوانان باز کرده‌اند؛ اتفاقی که فراتر از یک سرگرمی ساده، پرسش مهمی را پیش روی جامعه قرار می‌دهد: آیا نسل جدید در مسیر آشنایی با فرهنگ‌های جهان، همچنان شناخت و پیوند خود را با ریشه‌ها و هویت فرهنگی خویش حفظ کرده است؟
سیستان با پیشینه‌ای غنی از آیین‌ها، سنت‌ها، روایت‌های تاریخی، اشعار و ادبیات بومی، گنجینه‌ای ارزشمند از هویت ایرانی را در خود جای داده است؛ میراثی که اگر به زبان امروز و متناسب با ذائقه نسل جدید معرفی نشود، ممکن است در هیاهوی فرهنگ‌های وارداتی به حاشیه برود. مسئله، مخالفت با شناخت فرهنگ‌های دیگر نیست، بلکه ضرورت ایجاد توازن میان تبادل فرهنگی و حفظ اصالت‌هاست؛ چراکه هویت فرهنگی زمانی ماندگار می‌ماند که نسل آینده آن را بشناسد، به آن افتخار کند و فرصت تجربه جذاب آن را داشته باشد.
تأثیر نمادهای ترسناک بر ذهن کودکان و نوجوانان
نرگس احمدی، روان‌شناس در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» بیان کرد: کودکان و نوجوانان در سنین مختلف به تجربه‌های تازه، شخصیت‌های متفاوت، پوشش‌های خاص و فضاهای هیجان‌انگیز علاقه نشان می‌دهند. هالوین نیز با استفاده از رنگ‌ها، ماسک‌ها، لباس‌های عجیب و نمادهای متفاوت، از نظر بصری برای این گروه سنی جذابیت دارد.
وی افزود: نباید تصور کرد که هر کودکی با پوشیدن لباس هالووینی یا شرکت در یک مراسم سرگرم‌کننده، الزاماً تحت تأثیر باورها و پیشینه فرهنگی آن قرار می‌گیرد؛ بلکه باید میان سرگرمی مقطعی و پذیرش تدریجی یک الگوی فرهنگی تفاوت قائل شد.
این روان‌شناس با اشاره به استفاده گسترده از نمادهایی مانند اسکلت، ارواح، هیولاها و چهره‌های ترسناک در مراسم هالوین بیان کرد: واکنش کودکان به این تصاویر یکسان نیست. برخی کودکان ممکن است این نمادها را صرفاً در قالب بازی و خیال‌پردازی تجربه کنند، اما برای برخی دیگر، به‌ویژه کودکانی که حساسیت هیجانی بیشتری دارند، مواجهه با تصاویر ترسناک می‌تواند موجب ترس، اضطراب یا اختلال موقت در خواب شود.
احمدی ادامه داد: سن کودک، ویژگی‌های شخصیتی، تجربه‌های قبلی و میزان درک او از تفاوت واقعیت و خیال در نحوه مواجهه با چنین محتواهایی تأثیرگذار است. بنابراین والدین باید متناسب با سن و روحیه فرزندان خود، درباره محتوایی که مشاهده می‌کنند حساسیت داشته باشند.
فضای مجازی؛ عامل تقویت جذابیت مناسبت‌های خارجی
وی با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی در گسترش علاقه نوجوانان به هالوین عنوان کرد: امروزه نوجوانان بخش قابل توجهی از اوقات خود را در فضای مجازی سپری می‌کنند و از طریق تصاویر، ویدئوها، چالش‌ها و محتوای تولیدشده توسط افراد مشهور با سبک‌های مختلف زندگی آشنا می‌شوند.
این روان‌شناس افزود: تکرار یک موضوع در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند آن را در ذهن نوجوان به پدیده‌ای عادی، جذاب و حتی ضروری برای همراهی با دوستان تبدیل کند. در چنین شرایطی، گاهی نوجوان بدون شناخت پیشینه تاریخی و فرهنگی یک مناسبت، صرفاً به دلیل محبوبیت آن در میان همسالانش به آن گرایش پیدا می‌کند.
وی تصریح کرد: خانواده‌ها باید به جای برخوردهای تند و تحقیر علاقه نوجوانان، درباره علت جذابیت این مناسبت‌ها با آن‌ها گفتگو کنند و فرصت پرسشگری و تفکر انتقادی را در اختیارشان قرار دهند.
احمدی با تأکید بر نقش خانواده‌ها در انتقال هویت فرهنگی به نسل جدید گفت: هویت فرهنگی زمانی در ذهن کودک و نوجوان شکل می‌گیرد که او با مفاهیم، داستان‌ها، آیین‌ها و خاطرات جمعی جامعه خود ارتباط عاطفی برقرار کند. صرف توصیه به حفظ سنت‌ها یا منع کردن نوجوانان از آشنایی با فرهنگ‌های دیگر، نمی‌تواند چنین ارتباطی را ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها می‌توانند با معرفی جذاب آیین‌هایی مانند نوروز و شب یلدا، برگزاری دورهمی‌های خانوادگی، روایت داستان‌های بومی و مشارکت دادن فرزندان در فعالیت‌های فرهنگی، زمینه علاقه‌مندی آن‌ها به میراث فرهنگی خود را فراهم کنند.
این روان‌شناس کودک و نوجوان در پایان تأکید کرد: نباید در مواجهه با علاقه نوجوانان به مناسبت‌های خارجی، رویکرد تقابلی و محدودکننده را در اولویت قرار داد. نوجوان نیاز دارد احساس کند نظرات و علایقش شنیده می‌شود و والدین به جای قضاوت، با او درباره موضوعات مختلف صحبت می‌کنند.
وی افزود: بهترین راهکار، آموزش سواد رسانه‌ای، تقویت قدرت انتخاب، آشنایی با ریشه‌های فرهنگی مناسبت‌ها و ایجاد فرصت برای تجربه سرگرمی‌های سالم و متناسب با فرهنگ جامعه است. هدف اصلی باید تربیت نسلی باشد که ضمن شناخت فرهنگ‌های دیگر، از هویت و پیشینه فرهنگی خود نیز آگاهی داشته باشد.
تأثیر نمادهای ترسناک بر ذهن کودکان و نوجوانان
نرگس احمدی، روان‌شناس در گفتگو با خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» بیان کرد: کودکان و نوجوانان در سنین مختلف به تجربه‌های تازه، شخصیت‌های متفاوت، پوشش‌های خاص و فضاهای هیجان‌انگیز علاقه نشان می‌دهند. هالوین نیز با استفاده از رنگ‌ها، ماسک‌ها، لباس‌های عجیب و نمادهای متفاوت، از نظر بصری برای این گروه سنی جذابیت دارد.
وی افزود: نباید تصور کرد که هر کودکی با پوشیدن لباس هالووینی یا شرکت در یک مراسم سرگرم‌کننده، الزاماً تحت تأثیر باورها و پیشینه فرهنگی آن قرار می‌گیرد؛ بلکه باید میان سرگرمی مقطعی و پذیرش تدریجی یک الگوی فرهنگی تفاوت قائل شد.
این روان‌شناس با اشاره به استفاده گسترده از نمادهایی مانند اسکلت، ارواح، هیولاها و چهره‌های ترسناک در مراسم هالوین بیان کرد: واکنش کودکان به این تصاویر یکسان نیست. برخی کودکان ممکن است این نمادها را صرفاً در قالب بازی و خیال‌پردازی تجربه کنند، اما برای برخی دیگر، به‌ویژه کودکانی که حساسیت هیجانی بیشتری دارند، مواجهه با تصاویر ترسناک می‌تواند موجب ترس، اضطراب یا اختلال موقت در خواب شود.
احمدی ادامه داد: سن کودک، ویژگی‌های شخصیتی، تجربه‌های قبلی و میزان درک او از تفاوت واقعیت و خیال در نحوه مواجهه با چنین محتواهایی تأثیرگذار است. بنابراین والدین باید متناسب با سن و روحیه فرزندان خود، درباره محتوایی که مشاهده می‌کنند حساسیت داشته باشند.
فضای مجازی؛ عامل تقویت جذابیت مناسبت‌های خارجی
وی با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی در گسترش علاقه نوجوانان به هالوین عنوان کرد: امروزه نوجوانان بخش قابل توجهی از اوقات خود را در فضای مجازی سپری می‌کنند و از طریق تصاویر، ویدئوها، چالش‌ها و محتوای تولیدشده توسط افراد مشهور با سبک‌های مختلف زندگی آشنا می‌شوند.
این روان‌شناس افزود: تکرار یک موضوع در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند آن را در ذهن نوجوان به پدیده‌ای عادی، جذاب و حتی ضروری برای همراهی با دوستان تبدیل کند. در چنین شرایطی، گاهی نوجوان بدون شناخت پیشینه تاریخی و فرهنگی یک مناسبت، صرفاً به دلیل محبوبیت آن در میان همسالانش به آن گرایش پیدا می‌کند.
وی تصریح کرد: خانواده‌ها باید به جای برخوردهای تند و تحقیر علاقه نوجوانان، درباره علت جذابیت این مناسبت‌ها با آن‌ها گفتگو کنند و فرصت پرسشگری و تفکر انتقادی را در اختیارشان قرار دهند.
احمدی با تأکید بر نقش خانواده‌ها در انتقال هویت فرهنگی به نسل جدید گفت: هویت فرهنگی زمانی در ذهن کودک و نوجوان شکل می‌گیرد که او با مفاهیم، داستان‌ها، آیین‌ها و خاطرات جمعی جامعه خود ارتباط عاطفی برقرار کند. صرف توصیه به حفظ سنت‌ها یا منع کردن نوجوانان از آشنایی با فرهنگ‌های دیگر، نمی‌تواند چنین ارتباطی را ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها می‌توانند با معرفی جذاب آیین‌هایی مانند نوروز و شب یلدا، برگزاری دورهمی‌های خانوادگی، روایت داستان‌های بومی و مشارکت دادن فرزندان در فعالیت‌های فرهنگی، زمینه علاقه‌مندی آن‌ها به میراث فرهنگی خود را فراهم کنند.
این روان‌شناس کودک و نوجوان در پایان تأکید کرد: نباید در مواجهه با علاقه نوجوانان به مناسبت‌های خارجی، رویکرد تقابلی و محدودکننده را در اولویت قرار داد. نوجوان نیاز دارد احساس کند نظرات و علایقش شنیده می‌شود و والدین به جای قضاوت، با او درباره موضوعات مختلف صحبت می‌کنند.
وی افزود: بهترین راهکار، آموزش سواد رسانه‌ای، تقویت قدرت انتخاب، آشنایی با ریشه‌های فرهنگی مناسبت‌ها و ایجاد فرصت برای تجربه سرگرمی‌های سالم و متناسب با فرهنگ جامعه است. هدف اصلی باید تربیت نسلی باشد که ضمن شناخت فرهنگ‌های دیگر، از هویت و پیشینه فرهنگی خود نیز آگاهی داشته باشد.
.jpg)
هالوین؛ مرز تبادل فرهنگی و خودباختگی هویتی
مریم حیدری فعال فرهنگی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، بیان کرد: هالوین جشنی است که هر سال در روز ۳۱ اکتبر در بسیاری از کشورهای غربی برگزار می‌شود. در این مناسبت، افراد با پوشیدن لباس‌های ترسناک، استفاده از ماسک و گریم‌های خاص، تزئین خانه‌ها با نمادهایی مانند کدوهای توخالی و اسکلت و برگزاری مهمانی‌های موضوعی، فضایی متفاوت و گاه مرتبط با ترس و دنیای مردگان ایجاد می‌کنند. همچنین رسم «شیرینی یا شیطنت» از جمله سنت‌های شناخته‌شده این مراسم است که در آن کودکان با لباس‌های خاص به خانه‌های همسایه مراجعه می‌کنند و شیرینی می‌گیرند.
وی افزود: اگرچه هالوین در برخی جوامع امروزی بیشتر جنبه سرگرمی و تجاری پیدا کرده است، اما ریشه‌های تاریخی آن با آیین‌های کهن مرتبط با پایان فصل برداشت و باورهای مربوط به ارواح و جهان مردگان پیوند خورده است. همین ویژگی‌ها سبب شده این مناسبت از منظر فرهنگی و ارزشی، قابلیت بررسی و نقد داشته باشد.
این فعال فرهنگی با اشاره به گسترش توجه نوجوانان و جوانان ایرانی به مناسبت هالوین اظهار کرد: مسئله اصلی این است که چرا باید یک مناسبت با نمادها، پیشینه و مؤلفه‌های فرهنگی متفاوت، بدون شناخت و بررسی در جامعه ما به یک الگوی سرگرمی و حتی سبک زندگی تبدیل شود. نمی‌توان هر پدیده‌ای را صرفاً به دلیل رواج جهانی یا جذابیت ظاهری آن، مناسب پذیرش و ترویج در جامعه ایرانی دانست.
حیدری عنوان کرد: آنچه در هالوین بیش از همه جلب توجه می‌کند، برجسته‌سازی نمادهای ترس، مرگ، هیولاها و تصاویر گاه خشونت‌آمیز در قالب سرگرمی است. طبیعی است که درباره تناسب ترویج گسترده چنین نمادهایی با فضای فرهنگی و تربیتی جامعه ایرانی، به‌ویژه در میان کودکان و نوجوانان، باید تأمل کرد. مسئله این نیست که هر فردی با مشاهده یا شناخت این مناسبت دچار آسیب فرهنگی می‌شود، بلکه نگرانی اصلی، تبدیل تدریجی آن به یک الگوی عادی و پذیرفته‌شده بدون شناخت انتقادی است.
هالوین؛ سرگرمی وارداتی در سایه کم‌رنگ‌شدن شناخت آیین‌های ایرانی
فعال فرهنگی با تأکید بر ضرورت حفظ هویت ملی و فرهنگی افزود: ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که از پیشینه تاریخی، تمدنی و آیینی غنی برخوردار است. نوروز، شب یلدا و بسیاری از مناسبت‌های ملی و بومی، ظرفیت‌های ارزشمندی برای تقویت همبستگی اجتماعی و انتقال مفاهیم فرهنگی به نسل جدید دارند. با این وجود، گاهی شاهد آن هستیم که برخی نوجوانان نسبت به مناسبت‌های خارجی شناخت و علاقه بیشتری نشان می‌دهند، در حالی که آشنایی آن‌ها با ریشه‌ها و فلسفه آیین‌های ایرانی محدود است.
وی ادامه داد: این وضعیت نشان می‌دهد که در زمینه معرفی و ترویج فرهنگ ملی نیازمند برنامه‌ریزی جدی‌تری هستیم. وقتی یک مناسبت خارجی با حجم گسترده‌ای از تصاویر، تبلیغات، تولیدات رسانه‌ای و محتوای سرگرم‌کننده معرفی می‌شود، طبیعی است که توجه نسل نوجوان را به خود جلب کند. در مقابل، اگر مناسبت‌های ایرانی صرفاً در قالب برنامه‌های تکراری و بدون استفاده از ابزارهای جذاب رسانه‌ای معرفی شوند، نمی‌توان انتظار داشت که در رقابت فرهنگی جایگاه مناسبی پیدا کنند.
تبادل فرهنگی یا خودباختگی؛ ضرورت تقویت هویت ملی در نسل نوجوان
این فعال فرهنگی با اشاره به تفاوت تبادل فرهنگی و خودباختگی فرهنگی تصریح کرد: تبادل فرهنگی به معنای شناخت فرهنگ‌های دیگر و بهره‌گیری از تجربیات مثبت آن‌هاست، اما خودباختگی زمانی اتفاق می‌افتد که یک جامعه بدون شناخت و تحلیل، الگوهای بیرونی را بر داشته‌های فرهنگی خود ترجیح دهد. ما نباید به بهانه تعامل با جهان، نسبت به ورود و عادی‌سازی هر نوع الگوی فرهنگی بی‌تفاوت باشیم. هر پدیده‌ای باید با توجه به پیشینه، پیام‌ها، ارزش‌ها و تناسب آن با هویت جامعه مورد ارزیابی قرار گیرد.
حیدری با بیان اینکه فضای مجازی در گسترش چنین مناسبت‌هایی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد، خاطرنشان کرد: امروزه بسیاری از نوجوانان از طریق شبکه‌های اجتماعی با مناسبت‌هایی مانند هالوین آشنا می‌شوند. تصاویر جذاب، چالش‌های مجازی، تبلیغات تجاری و همراهی چهره‌های شناخته‌شده، به تدریج این مناسبت‌ها را به یک جریان پرمخاطب تبدیل می‌کند. در این میان، ممکن است جنبه‌های تاریخی و فرهنگی موضوع به حاشیه برود و صرفاً ظاهر سرگرم‌کننده آن مورد توجه قرار بگیرد.
فعال فرهنگی همچنین با تأکید بر نقش خانواده‌ها و نهادهای آموزشی و فرهنگی گفت: مقابله فرهنگی با چنین پدیده‌هایی نباید صرفاً به برخوردهای دستوری و محدودکننده خلاصه شود. لازم است خانواده‌ها با نوجوانان درباره پیشینه و پیام‌های مناسبت‌های مختلف گفتگو کنند و نهادهای فرهنگی نیز با تولید محتوای متناسب با نیاز نسل جدید، قدرت تحلیل و انتخاب آگاهانه را در آن‌ها تقویت کنند.
حیدری در ادامه افزود: اگر قرار است در برابر گسترش الگوهای فرهنگی وارداتی از هویت ایرانی دفاع کنیم، باید فرهنگ خودمان را به شکل جذاب و اثرگذار به نسل جدید معرفی کنیم. نمی‌توان از نوجوان انتظار داشت به آیین‌های ایرانی علاقه‌مند باشد، اما برای شناخت و تجربه آن‌ها برنامه‌ای متناسب با سلیقه و نیازهایش وجود نداشته باشد.
وی در پایان تأکید کرد: جامعه‌ای که نسبت به ریشه‌ها و ارزش‌های خود شناخت داشته باشد، در تعامل با فرهنگ‌های دیگر دچار انفعال نمی‌شود. ما باید ضمن شناخت جهان و پرهیز از نگاه بسته به فرهنگ‌های دیگر، نسبت به عادی‌سازی الگوهایی که با هویت و ارزش‌های جامعه تناسب ندارند، هوشیار باشیم.
حفظ هویت ایرانی به معنای فاصله گرفتن از جهان نیست، بلکه به معنای تعامل آگاهانه و برخورداری از قدرت انتخاب فرهنگی.
رواج مناسبت‌هایی مانند هالوین را باید تلنگری برای توجه بیشتر به هویت فرهنگی و فاصله نسل جدید از برخی آیین‌ها و سنت‌های بومی دانست. آشنایی با فرهنگ‌های دیگر امری طبیعی است، اما نباید به تقلید بی‌تحلیل و فراموشی ریشه‌ها منجر شود. سیستان با پیشینه غنی تاریخی و فرهنگی خود، ظرفیت‌های ارزشمندی برای جذب نسل نوجوان دارد؛ ظرفیتی که با نقش‌آفرینی خانواده‌ها، مدارس، شاعران و فعالان فرهنگی و معرفی جذاب آیین‌ها و ادبیات بومی می‌تواند دوباره زنده شود. چراکه حفظ هویت فرهنگی به معنای دوری از جهان نیست، بلکه به معنای شناخت ریشه‌های خود در کنار آشنایی آگاهانه با فرهنگ‌های دیگر است.
انتهای خبر/
